درباره شباهت ها و تفاوت های «نوحه» و «سینما» و ایضاً «مؤید» و «هیچکاک»!
به بهانه بزرگداشت دعبل شعر انقلاب؛ استاد سید رضا مؤید خراسانی (قسمت سوم و پایانی)
مؤید و وزارت ارشاد اسلامی!
در یکی از بندهای گذشته گفتیم شعر، امامِ دیگر هنرها در مشرق زمین است. یعنی همه هنرها در خدمت اویند. اما مثل اینکه در این خطه این امام بی مأموم مانده است. یعنی هنرهای دیگر به کمک او نمی آیند. البته مردم با نگاه فطری خود همیشه حامی «دستگاه امام حسین» بوده اند. یکی باید بیاید و حساب کند ولی مسلماً پولی که مردم ما در این دستگاه قدسی خرج می کنند و گردش مالی آن خیلی خیلی بیشتر از مثلاً پولی است که به صنعت سینما می دهند. اما سیستم دولتی همیشه از مردم عقب بوده است. اتفاقاً نفتی ترین هنر ما «سینما» به خصوص شقه ی روشنفکری اش بوده است و خصوصی و مردمی ترین آنها همین «صنعت نوحه و گریه». جالب اینکه نگاه امام(ره)، رهبری و گفتمان انقلاب اسلامی نیز به نگاه مردم نزدیک است. استاد مؤید خاطره زیبایی از امام دارند. حضرت روح الله برای یکی از اشعار استاد 20 هزار تومان به او صله داده اند.
نمی خواهم بگویم نباید در سینما و دیگر هنرهای مدرن هزینه کرد. که این سخن گزافی است. اما اینهمه ارزش گزاری بی هدف، اشتباه است. سینما هم باید در خدمت هنر اول ما باشد. البته منظور این نیست که در سینماها فیلم روضه پخش کنند! (که البته اگر همین کار را هم بکنند از سینمای فشل امروزی بهتر است!) اتفاقاً هر جا سینما به روضه نزدیک شده است رشد کرده است. مثلاً کاری که آوینی با این مدیوم کرد چیزی از این دست بود. چیزی که خودش به آن گفته: سینمای مستند اشراقی.
بگذریم. اشتباه ما این است که برای نوکران دستگاه برادران لومیر (با تمام احترامی که به اندازه خودشان برای آنها قائلم) هر روز و هر روز و برای هر کدام چندین و چند بار بزرگداشت می گیریم ولی برای نوکران دستگاه امام حسین از این خبرها نیست. مثلاً یک قلم آن؛ جست و جو کنید ببینید چند بار تا حالا برای عزت الله انتظامی بزرگداشت گرفته اند. همین امسال تولد نمی دانم هشتاد و چند سالگی اش را جشن گرفتند و برایش تمبر یادبود مهر کردند. یا همین امسال شهرداری تهران برای علی نصیریان بزرگداشت گرفت و از مجسمه اش رونمایی کرد. اینها به کنار، آقایان برای فلان دوبلور دسته چندم سینما که صدای فلان شخصیت کارتونی را درآورده بزرگداشت می گیرند!
جای این اشعار خالی است
از خود مؤید کمتر گفتیم. کمی هم درباره او و آثارش بنویسیم. یکی از مهم ترین ویژگی های شعرهای اجتماعی و سیاسی مؤید و تیپ شاعرانِ مثل او گره زدن شعر مذهبی با مسائل اجتماعی و سیاسی انقلاب است. دیگری سرعت بالای تولید این آثار در عین رعایت کیفیت آنهاست. رهبر فرزانه و هنرمند انقلاب در 25 خرداد همین امسال در دیدار با جمعی از شاعران آیینی کشور به این مسأله اشاره کرده اند:«به برخی از موضوعات در شعرهای آیینی کم پرداخته می شود؛ از جمله، موضوعات مربوط به انقلاب، مسائل جنگ و دفاع مقدس. البته در یک دوره ای خیلی خوب بود. همین آقای مؤید در زمان جنگ وقتی جنازه های شهدا را به مشهد می آورند، شاید هر روزی یا هر چند روزی یک غزل می گفت و مداح ها این ها را می خواندند... الان جای این اشعار خالی است.»
در پایان به عنوان نمونه چند شعر درباره حادثه خونین مکه در سال 66 و کشتار زائران خانه خدا توسط آل سعود از استاد مؤید می آورم. چند نکته ظریف در این اشعار هست. اولاً بی مناسبت با فضای جدید بیداری اسلامی در منطقه ما نیست. ثانیاً استاد برای این موضوع در چند قالب طبع آزمایی کرده است: دو غزل، یک رباعی و یک نوحه. سوم و از همه جالب تر اینکه تمام این اشعار را (که البته من چندتای آن را حذف کردم) در عرض یک هفته سروده است (به تاریخ اشعار توجه کنید) که اتفاقاً از تکنیک و سطح کیفی خوب و قابل قبولی هم برخوردارند. حتی به نظر من استاد در جاهایی نخواسته زیاد تکنیک را به رخ مخاطب بکشد تا حواسش از اصل روضه و نوحه پرت شود، به قول شهید آوینی از حجابِ تکنیک عبور کرده است. و نکته مهم تر از همه همان گره زدن وقایع سیاسی و اجتماعی انقلاب اسلامی با حادثه کربلا و سنت شعر مذهبی ماست. چه بسیار کسانی که با این دم ها در محرم سال 66 سینه زدند و گریه کردند. دیگر از شعر خوب مذهبی چه انتظاری دارید؟
مؤیَّد باشید!
***
حج ناتمام
بر حسین ابن علی تا اقتدا کردیم ما/ چون شهید جبههها در خون شنا کردیم ما
قطرههای خون ما بر خانه امن خدا/ کرد ثابت آنچه عمری ادعا کردیم ما
تا بماند جمعهی خونین ایران جاودان/ جمعهای خونین در آن وادی به پا کردیم ما
بوسه زد رگبار دشمن سینهی حجاج را/ در جزای اینکه وحدت را ندا کردیم ما
گر امام عاشقان از کعبه شد در کربلا/ کعبه را از جوشش خون کربلا کردیم ما
حاجیان شام دهم رو بر منا میآورند/ در شب هفتم ولی رو در منا کردیم ما
در منای عشق چون قربانی قابل نبود/ سر به کف بگرفته و جان را فدا کردیم ما
کعبه هم چون مروه بود و مسجد جن چون صفا/ با صفای جسم و جان سعی و صفا کردیم ما
حج خود را گر امام ما به دلبر عمره کرد/ زین سفر بر عمرهی حج اکتفا کردیم ما
دیندار جبههها بودیم و یاران شهید/ دین خود را در حریم حق ادا کردیم ما
تا نترسند از قیام و تا بگیرند این مرام/ مسلمین را با شهادت آشنا کردیم ما
تا بگیرد انتقام خون ما را از فهد/ لحظهی آخر خمینی را دعا کردیم ما
۱۳۶۶/۶/۱
*
خون خدا
تا خون شهید کربلا میجوشد/ با یاد محرم دل ما میجوشد
امسال محرم از حرم کرد طلوع/ در بیت خدا خون خدا میجوشد
۱۳۶۶/۶/۴- محرم ۱۴۰۸
*
کبوتران حرم
کبوتران حرم را حرامیان کشتند/ ز کینههای نهان خلق را عیان کشتند
شکست حرمت کعبه میان آتش و خون/ که زائران حرم را در آن میان کشتند
اذان سرخ شهادت به بام کعبه دهید/ که ایل قافله را موقع اذان کشتند
ندای وحدت و آوازهی برائت را/ درون سینه حجاج خسته جان کشتند
حریم امن خدا شد دچار نا امنی/ که خلق را به حرم خانهی امان کشتند
سلالهی طلقا در حرم بر آشفتند/ محارم شهدا را در آن مکان کشتند
ز دودمان خلیل و ذبیح صدها را/ رژیم خائن و نمرودی زمان کشتند
در آن هجوم بسی پا و دست بشکستند/ در آن میانه بسی پیر و نوجوان کشتند
منافقان حجازی زدند مهمان را/ به پیروی ز عراقی که میهمان کشتند
به فتح مکه نبی گر امان بر آنها داد/ دریغ امت او را چه بی امان کشتند
به پاس آنکه پیمبر نکشت آنان را/ موالیان علی را در این زمان کشتند
الا امام زمان بر تو تسلیت بادا/ که شیعیان شما را سعودیان کشتند
۱۳۶۶/۶/۷
*
دم شب هفتم
کربلا جلوهگر نور خداست/ قبلهگاه اهل ایمان کربلاست
دل ما در آن حرم - پر زند همیشه دم - یا اباعبدالله
زان جنایت که رسیده بر حرم/ کربلا نیز گرفته بزم غم
حرم انس خدا- از بلا شد کربلا- یا اباعبدالله
در حریم کعبه از آل سعود/ شد پیاده نقشهی شوم یهود
حرمت کعبه شکست- عالمی به غم نشست- یا اباعبدالله
کوفیان عهد خدا شکستهاند/ آب و نان به روی مهمان بستهاند
لالهها افسردهاند- از عطش پژمردهاند- یا اباعبدالله
قحطی آب شده به کربلا/ آب نایاب شده به کربلا
سینهها تفتیده است- کامها خشکیده است- یا اباعبدالله
آتشی خاسته از سوز عطش/ اصغر شش ماههی تو کرده غش
رنگ او پریده است- دل ز جان بریده است- یا اباعبدالله
قاسم آمادهی جنگ اشقیاست/ بر قد کوچک او کفن قباست
کرده ترک جان و سر- تا رود سوی پدر- یا اباعبدالله
خون بود قلب امام عصر ما/ گه ز داغ مکه گه ز کربلا
آن امام منتظَر- اشک ریزد از بصَر- یا اباعبدالله
۱۳۶۶/۶/۸
تتمه: شعرخوانی استاد موید در دیدار شاعران آیینی با آقا (۲۵ خرداد ۹۰) را از اینجا دانلود کنید.
خلاصه این سه یادداشت در تریبون مستضعفین
